Görseller © Antiklopedi’ye aittir. Tüm hakları saklıdır.
5 Kuruş (1935)
Türk Madeni Paraları Modernize Ediliyor: Metcalfe Tasarımları
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla birlikte, siyasi bağımsızlık ekonomik egemenlikle pekiştirildi. Genç Cumhuriyet, 1924 yılında 100 Para, 5 Kuruş, 10 Kuruş ve 25 Kuruş nominal değerli ilk ulusal madeni paralarını kendi Darphanesinde bastı. Bu, mali bağımsızlığın önemli bir simgesiydi.
Cumhuriyetin çağdaşlaşma adımları, paraların revizyonunu zorunlu kıldı. 1925'te Miladi takvime geçiş ile 1924 serisi paraların tarihleri güncellenerek 1926'da yeniden tedavüle sunuldu. Daha da köklü bir değişim, 1928'deki Harf İnkılabı ile geldi. Eski Türkçe yazılar içeren mevcut paraların tamamen Latin harfleriyle ve uluslararası rakamlarla yeniden tasarlanması gerekti.
Yeni paraların basımının teknik ve hukuki altyapısı 1933'te çıkarılan bir yasayla belirlendi; bu yasa ile gümüş ve nikel-bakır alaşımlı paraların ağırlık ve alaşım standartları uluslararası normlara uygun olarak tanımlandı. Bu teknik altyapı üzerine, 1934'te yeni tasarımları belirlemek üzere bir yarışma düzenlendi. Yarışma sonucunda Atatürk portreli gümüş 100 Kuruş basıldı, ancak yaşanan tartışmalar ve teknik aksaklıklar (sahte paraların çoğalması, hammadde ve makine sorunları) nedeniyle bu para sadece 1934 yılında basılabildi.
Sürecin uzamasıyla birlikte, tasarım ve üretim sorunları nedeniyle, Türkiye Cumhuriyeti İngiliz Kraliyet Darphanesi ile iş birliği kurdu. Ünlü heykeltıraş Percy Metcalfe, Art Deco tarzında modern tasarımlar hazırlaması için Türkiye'ye davet edildi. Birkaç farklı tasarımdan sonra hem gümüş hem de küpronikel paralar için Metcalfe'in 1935'te hazırladığı tasarımlar esas alındı.
1935 yılında, tasarım bütünlüğüne sahip yeni bir seri tedavüle çıkarıldı: Küpronikel 1, 5, 10 Kuruş ile Gümüş 25 ve 50 Kuruş. Artık basılmayacak olan 100 Kuruşun yerine, Metcalfe'in tasarladığı Atatürk portreli gümüş 1 Lira, 1937 yılında piyasaya sürüldü. Atatürk'ün vefatının ardından, aynı tasarım bütünlüğünü koruyan İnönü portreli gümüş 1 Liralık madeni paralar 1940 yılında tedavüle çıkarılarak bu köklü değişim sürecinin tasarım bütünlüğü sağlayan son madeni parası tedavül edilmiş oldu.
| İÇERİK REFERANSLARI | |
|---|---|
| Kaynak 1 | Cumhuriyet Paraları / "Cumhuriyet Paralarının Tarihçesi" / Erişim 10.11.2025 / cumhuriyetparalari.com |
| Kaynak 2 | World of Coins / "Turkey's Modernised Coinage of 1935" / Erişim 10.11.2025 / worldofcoins.eu |
| Kaynak 3 | The Royal Mint Museum / "Collections" / Erişim 10.11.2025 / royalmintmuseum.org.uk |
| Kaynak 4 | Darphane / "Paranın Tarihi" / Erişim 10.11.2025 / darphane.gov.tr |
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Malzeme | Küpronikel (%75 Cu, %25 Ni) |
| Hâkim Renk | Açık, metalik gümüş gri |
| Çap | 21,5 mm |
| Ağırlık | 4 g |
| Kalınlık | 1,4 mm |
| Biçim | Yuvarlak |
| Baskı Özelliği | Normal |
| Kenar Tipi | Tırtıllı + "★ T.C. ★" yazısı |
| Yazı-Tura Yönü | Madalyon ↑↑ (0°) |
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Tasarımcı | Percy Metcalfe |
| Takvim Yılı | Miladi Takvim |
| Dil | Türkçe |
| Yazı Yönü | Dönemin Art Deco sanat akımına uygun simetrik bir şekilde yerleştirilmiş zeytin dalı ve yaprak motifleri, ortada köşeli 5 rakamı, hemen altında "KURUŞ" yazısı ve "1935" tarihi. |
| Tura Yönü | Orta daire içine yerleştirilmiş ay ve yıldız, üstünde “TÜRKİYE” ve hemen altında “CÜMHURİYETİ” yazısı. |
| Kenar | |||||★ T.C. ★|||||★ T.C ★|||||★ T.C ★ |
| Yıl | Adet | Kod | Nadirlik | |
|---|---|---|---|---|
| 1935 | 100.000 | S | Az Bulunur | 🟠 |
| 1936 | 2.900.000 | C | Kolay Bulunur | 🟡 |
| 1937 | 4.060.000 | C | Kolay Bulunur | 🟡 |
| 1938 | 13.380.000 | A | Çok Bulunur | 🟢 |
| 1939 | 12.520.000 | A | Çok Bulunur | 🟢 |
| 1940 | 4.340.000 | A | Çok Bulunur | 🟢 |
| 1942 | 10.160.000 | A | Çok Bulunur | 🟢 |
| 1943 | 15.360.000 | A | Çok Bulunur | 🟢 |
test
Kondisyon Maks. Min. Ort. Kaynak Tarih Çil ₺ ₺ ₺ - - Çil Altı ₺ ₺ ₺ - - Çok Çok Temiz ₺ ₺ ₺ - - Çok Temiz ₺ ₺ ₺ - - Temiz ₺ ₺ ₺ - - Zayıf ₺ ₺ ₺ - - Zayıf Altı ₺ ₺ ₺ - -